Amerika Qo'shma Shtatlari (AQSh) — Shimoliy Amerikada joylashgan federal davlat.
Hududi bo'yicha dunyoda to'rtinchi (taxminan 9,8 million km²), aholisi soni bo'yicha esa uchinchi o'rinda (335 milliondan ortiq) turadi. Poytaxti — Vashington shahri. AQSh tarkibiga 50 ta shtat, bitta federal poytaxt okrugi (Kolumbiya) hamda bir qator qaram hududlar (Puerto-Riko, Guam va boshqalar) kiradi. Mamlakat shimolda Kanada, janubda Meksika bilan chegaradosh bo'lib, sharqdan Atlantika okeani, g'arbdan esa Tinch okeani suvlari bilan yuviladi.
Davlat tuzilishi va siyosiy tizimi
AQSh — konstitutsiyaviy federal respublika. Amaldagi Konstitutsiya 1787-yilda qabul qilingan bo'lib, dunyodagi eng qadimgi yozma konstitutsiyalardan biridir. Davlat boshqaruvi o'zaro tiyib turish mexanizmiga asoslangan uchta mustaqil tarmoqdan iborat:
- Ijro etuvchi hokimiyat: Davlat va hukumat boshlig'i bo'lgan Prezident tomonidan boshqariladi. Prezident 4 yil muddatga saylanadi va Qurolli Kuchlar Oliy Bosh Qo'mondoni hisoblanadi.
- Qonun chiqaruvchi hokimiyat: Ikki palatali parlament — AQSh Kongressi ixtiyorida. U Senat (har bir shtatdan 2 nafardan, jami 100 senator) hamda Vakillar palatasidan (aholi soniga qarab taqsimlanadigan 435 a'zo) tashkil topgan.
- Sud hokimiyati: Tizimning eng yuqori organi Oliy sud bo'lib, u federal qonunlarning konstitutsiyaga muvofiqligini nazorat qiladi.
Geografiyasi va tabiati
Mamlakat hududining kengligi sababli uning relyefi va iqlimi nihoyatda rang-barangdir. Asosiy hudud sharqdagi Appalachi tog'laridan g'arbdagi Qoyali tog'lar (Kordilyera tizmasi)gacha cho'zilgan:
- Kontinental hududdan tashqarida ikkita shtat joylashgan: qit'aning shimoli-g'arbidagi yirik Alyaska va Tinch okeanidagi Gavayi arxipelagi.
- Eng yirik daryo tizimi — Missisipi va uning irmog'i Missuri bo'lib, ular mamlakat ichki qismidagi transport hamda qishloq xo'jaligida strategik o'rin tutadi.
- Shimolda Kanada bilan chegarada dunyodagi eng yirik chuchuk suv havzalaridan biri bo'lgan Buyuk ko'llar tizimi joylashgan.
Iqlim sharoiti Alyaskadagi arktik sovuqlikdan to Florida va Gavayidagi tropik iliqlikkacha farqlanadi.
Iqtisodiyoti va xalqaro o'rni
AQSh nominal yalpi ichki mahsulot (YaIM) hajmi bo'yicha dunyoda birinchi o'rinda turadi. Milliy valyutasi — AQSh dollari bo'lib, u jahon savdosi va xalqaro zaxiralarning asosiy hisob-kitob vositasi sanaladi:
- Yuqori texnologiyalar: Kaliforniyadagi "Kremniy vodiysi" dasturiy ta'minot, mikroelektronika va global axborot texnologiyalari sohasida dunyoning yetakchi innovatsion markazi hisoblanadi.
- Moliya bozori: Nyu-York shahridagi Uoll-strit ko'chasi va Nyu-York fond birjasi jahon moliyaviy oqimlarini boshqarishda markaziy ahamiyatga ega.
- Sanoat va agrobiznes: Mashinasozlik, aerokosmik sanoat (Boeing, NASA dasturlari), shuningdek, makkajo'xori, soya va bug'doy yetishtirish yuksak darajada rivojlangan.
AQSh Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashining doimiy a'zosi hamda NATO harbiy-siyosiy blokining yetakchi davlatidir.